Çin merkezli teknoloji şirketleri için yetenek transferi yürüten istihdam uzmanları, ABD’li teknoloji devlerinde gerçekleştirilen işten çıkarmaları yakından izliyor. Pekin’de faaliyet gösteren bir yetkili, Meta’nın Nisan ayında çalışanlarının yüzde 10’unu işten çıkaracağını duyurmasının ardından doğrudan Menlo Park’a gittiğini Wall Street Journal’a anlattı. Meta, Google, Anthropic ve Amazon gibi şirketlerde çalışan Çin doğumlu uzmanları hedefleyen söz konusu transfer çalışmalarında, Çinli işverenlerin ABD’deki maaşlara denk ya da üzerinde paketler sunduğu belirtiliyor.
Kolay Erişim
Rakamlar net bir eğilime işaret ediyor
Çinli istihdam platformu Zhaopin’in verilerine göre yurt dışından ülkelerine dönerek iş arayan Çinli mezunların sayısı 2025 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 12 arttı; bu rakam 2018’den bu yana iki katından fazla büyüdü. Çin Eğitim Bakanlığı’nın açıklamasına göre 2024 yılında yurt dışından ülkeye dönen öğrenci sayısı 535 bin 600 oldu; bu rakam 2023’te 415 bin 600 olarak kaydedilmişti. Yurt dışındaki Çinli doktora öğrencileri arasında yapılan LinkedIn anketinde ise mezuniyet sonrası ülkeye dönmeyi planlayanların oranı, 2024’teki yüzde 38’den yüzde 59’a yükseldi.
Üst düzey transferler dikkat çekiyor
Söz konusu eğilim üst düzey transferlerle de somutlaşıyor. Google’da Gemini projesinin geliştirilmesinde görev alan eski araştırma başkan yardımcısı Wu Yonghui, TikTok’un ana şirketi ByteDance’in yapay zekâ biriminin başına geçti. OpenAI’da görev yapan araştırmacı Yao Shunyu ise Tencent Holdings’in baş yapay zekâ bilimcisi olarak atandı. Yale Üniversitesi’nde profesör olan ve hücre yapılarının atomik düzeyde görüntülenmesi alanında çalışan Zhang Kai, bu yıl Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’ne geçti.
Zhang, Wall Street Journal’a gönderdiği yazılı açıklamada Çinli araştırmacıların ABD’de iddialı projelere liderlik etmesinin giderek zorlaştığını belirterek “Görünmez kısıtlamalar var” ifadelerini kullandı. Maryland Üniversitesi’nde kadrolu profesör olarak görev yapan ve kanser, HIV ile bulaşıcı hastalıklar üzerine çalışan Lu Wuyuan ise 2018 yılında Çin’le bağları nedeniyle Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) tarafından soruşturma açılan akademisyenler arasına girdi. Soruşturma süreci uzayınca Lu, 2020’de görevinden ayrılarak Şangay’daki Fudan Üniversitesi’ne katıldı.
Çin’in teşvik politikaları belirleyici rol oynuyor
Çinli yetkililerin geri dönüşleri kolaylaştırmak amacıyla geniş kapsamlı bir teşvik paketi uygulamaya koyduğu görülüyor. Güney Çin’deki teknoloji merkezi Şenzhen, yurt dışından dönen nitelikli iş gücüne 700 bin dolar üzerinde sübvansiyon ve vergi indirimi sunuyor. Şangay’ın Pudong bölgesi, bilim ve teknoloji alanındaki genç yetenekler için 14,7 milyon dolara varan proje finansmanı sağlıyor. Şangay’ın bir başka bölgesinde yurt dışında üst düzey görevlerde bulunmuş doktora sahiplerine yaklaşık 300 bin dolar yaşam ödeneği veriliyor; girişimciler ise ücretsiz ya da düşük maliyetli ofis alanından yararlanabiliyor.
Çin Eğitim Bakanlığı 2022 yılında yurt dışından dönen öğrenciler için özel bir istihdam platformu kurarken, Huawei ve Tencent gibi büyük teknoloji şirketleri de yurt dışındaki öğrencilere yönelik erken kariyer programları başlattı.
ABD tarafında ise tablo farklı
ABD İç Güvenlik Bakanlığı verilerine göre eğitim ve çalışma amacıyla ABD’de bulunan Çin vatandaşlarının sayısı 2022 mali yılından bu yana her yıl düşüş gösterdi. Trump yönetimi, yüksek nitelikli yabancı çalışanların ABD’de istihdamının temel kanalı olan H-1B vizesine 100 bin dolarlık yeni bir ücret getirdi ve daha yüksek maaş gereklilikleri öngören düzenlemeler önerdi.
Bununla birlikte tablonun tek taraflı olmadığı da belirtiliyor. Temmuz 2023 ile Haziran 2024 arasında ABD’deki akademik kurumlardan araştırma doktorası alan 6 bin 700 Çin vatandaşının dörtte üçü ABD’de kalma niyetinde olduğunu beyan etti. ABD, yapay zekâ modelleri ve ileri teknoloji alanlarında küresel liderliğini sürdürüyor.
Bu haber, Wall Street Journal’da yayımlanan ve Chuqin Jiang’ın katkıda bulunduğu araştırma haberinden derlenmiştir.
