Évian-les-Bains kasabasındaki gölün kıyısında yapılan G7 zirvesinde çekilen bir fotoğraf, 2026’nın küresel teknoloji siyaseti için belki de en açıklayıcı belge olarak hatırlanacak. Karede Donald Trump’ın hemen yanında oturan kişi bir devlet başkanı değil, OpenAI CEO’su Sam Altman’dı. Birkaç sandalye ötede Anthropic CEO’su Dario Amodei ve Google DeepMind CEO’su Demis Hassabis vardı. 15-17 haziran 2026 tarihlerinde Fransa’da düzenlenen G7 zirvesi, frontier AI yöneticilerinin ilk kez devlet başkanları seviyesinde masaya davet edildiği bir diplomatik dönüm noktası oldu.
Ancak zirvenin atmosferini belirleyen asıl olay, sahnenin dışında patlamıştı. 12 haziran günü, yani zirveden sadece üç gün önce, ABD Ticaret Bakanlığı doğrudan bir yapay zekâ modeline yönelik ilk ihracat kontrolü kararını yürürlüğe koydu. Hedefte Anthropic’in en gelişmiş modelleri Mythos 5 ve Fable 5 vardı. Karar, ABD vatandaşı olmayan tüm kullanıcıların bu modellere erişimini bir gecede kapatıyordu. Anthropic, gerçek zamanlı olarak yabancı kullanıcıları ayrıştıramadığı için cuma günü her iki modeli küresel olarak tamamen devre dışı bıraktı. Avrupa basını gelişmeyi kısa sürede “Anthropic kill switch” olarak adlandırdı.
İhracat kontrolünün arkasındaki kaygı doğrudan siber güvenlik kaynaklıydı. Anthropic’in Mythos modeli, yazılımlardaki güvenlik açıklarını tespit etmek üzere tasarlanmış, doğrulanmış siber güvenlik ekiplerine sınırlı erişimle sunulan bir sistemdi. Modelin binlerce zafiyeti tespit edebilme kapasitesi, savunma amaçlı kullanımının yanı sıra yanlış ellerde saldırgan kapasiteyi de “turbo şarj” edebileceği endişesini gündeme getirdi. OpenAI’ın bir ay önce sınırlı önizleme olarak duyurduğu GPT-5.5 Cyber modeli de benzer kaygıların hedefindeydi. Brookings Institution’dan Cameron Kerry’e göre Mythos’un piyasaya çıkışı, AI gelişiminde “bir kırılma anı” oldu ve Trump yönetiminin teknolojiyi düzenleme yönündeki tutumunu kesinleştirdi.
Kolay Erişim
Trusted Partners Çerçevesi
Évian’da diplomatik müzakerenin merkezine bu krizden çıkan bir öneri yerleşti: “trusted partners” (güvenilir ortaklar) çerçevesi. ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, açılış akşam yemeğinin kulislerinde diğer altı G7 ülkesine yeni bir mekanizma sundu. Önerinin özü basitti: ABD’nin onayladığı müttefik ülkeler ve şirketler, ihracat kontrollerinin getirdiği yasaklardan muaf tutulacak ve Anthropic, OpenAI ile Google’ın ileri seviye modellerine yasal erişim hakkı kazanacaktı. Reuters’a konuşan diplomatik kaynaklara göre güvenilir ortaklar listesinin yalnızca ülkelerden değil, belirli şirketlerden de oluşabileceği belirtildi. Çerçevenin pratik amacı, müttefik G7 ülkelerinin Çin gibi rakiplere karşı siber savunma kapasitelerini güçlendirmek için bu modelleri kullanabilmesini sağlamaktı.
Avrupa cephesi öneriyi temkinli karşıladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron önümüzdeki haftalarda Mythos’a erişimin genişletilmesi konusunda ilerleme beklediğini söylerken ABD’nin ihracat kontrollerini “kesinlikle milliyetçi” olarak nitelendirdi ve “bir gece içinde kapatılabileceğinden korkulan bir yapay zekâyı kimse satın almaz” uyarısında bulundu. Kanada Başbakanı Mark Carney, zirve yolundaki Dublin durağında egemenliğin “engelsiz AI erişimi” gerektirdiğini vurguladı ve Kanada’nın orta güçlerle birlikte büyük AI aktörlerine alternatif geliştirme planını açıkladı. Avrupa Parlamentosu üyesi Brando Benifei’nin Euronews’a yaptığı açıklama Avrupa’nın ruh halini özetliyordu: “Anthropic kill switch’i, teknoloji egemenliğinin asla soyut bir kavram olmadığını gösterdi.”
AI Merkezli Küresel Kutuplaşma
17 haziran öğle çalışma yemeği, sahnenin doruk noktasıydı. Anthropic’in Dario Amodei’si uluslararası işbirliğinin iki alana odaklanması gerektiğini söyledi: frontier modellere yapılandırılmış erişim ve Çin’i dışlayan çip ile kritik bileşen ticareti. Google DeepMind’dan Hassabis, ABD öncülüğünde bir AI koalisyonu çağrısında Amodei’ye katıldı. OpenAI’dan Altman ise daha geniş bir çerçeve önerdi: küresel kabul gören test standartları belirleyen, yetenek ve risk analizleri yapan ve uluslararası işbirliği zemini sağlayan bir uluslararası forum. Toplantıya Mistral’den Arthur Mensch, Cohere’den Aidan Gomez, Synthesia’dan Victor Riparbelli, Black Forest Labs’tan Robin Rombach, Salesforce’tan Marc Benioff ve Meta’nın AI yöneticisi Alex Wang dahil yaklaşık on iki teknoloji yöneticisi katıldı.
Masadaki temsil dengesizliği gözden kaçmadı. Beş Amerikan teknoloji yöneticisi G7’deydi; diğer her katılımcı ülke birer temsilciyle yetinmişti. Bu dengesizlik, Anthropic vakasının somut argümanıyla birleşince Avrupa’nın yerli AI altyapısı, AI “gigafactory” projeleri ve yerli bulut, AI ve yarı iletken sektörlerini destekleyen yasa önerileri yönündeki adımlarını hızlandırdı.
Zirve, AI’a dair büyük bir antlaşma üretmedi. Ortak bildiri, finansal istikrar, üretkenlik ve istihdam üzerindeki etkilerin değerlendirilmesi için finans, düzenleyici ve siber güvenlik kuruluşlarını sürece dahil etme taahhüdüyle sınırlı kaldı. 18 haziran itibarıyla “trusted partners” çerçevesinin nihai detayları üzerinde mutabakat sağlanamamıştı ve müzakerelerin sürdüğü açıklandı.
Buna karşın Évian’da kaydedilen asıl gelişme bir karar değil, bir tanımdı. Frontier AI artık tek başına bir teknoloji politikası meselesi değil, devlet başkanları seviyesinde yürütülen bir dış politika ve siber güvenlik meselesidir. Council on Foreign Relations’tan Jessica Brandt’in ifadesiyle, AI konusunda inandırıcı taahhütler verebilmek için devlet başkanlarının artık teknolojiyi gerçekten inşa eden bir avuç özel sektör yöneticisinin işbirliğine, hatta onayına ihtiyacı var.
Évian’ın asıl tarihi önemi, bu yeni gerçeğin diplomatik fotoğrafının ilk kez çekilmiş olmasıdır.
